Een lijstduwer is een verkiesbare kandidaat die onderaan de lijst staat. "Het is vooral om te laten zien dat iemand achter de partij of de lijst staat en tegelijk wat extra bekendheid te krijgen", legt politicoloog Henk van der Kolk uit.

Een lijstduwer is vaak een bekend persoon. Zo staat voor de SGP Nunspeet Tweede Kamerlid Chris Stoffer onderaan de lijst en voor VVD Harderwijk Tweede Kamerlid Peter de Groot. Ook de moeder van Tweede Kamerlid Mirjam Bikker staat op plek vijftig voor de ChristenUnie in Nunspeet.

"De persoon wil waarschijnlijk niet in de gemeenteraad, maar wil wel laten zien dat die achter de mensen op de lijst staat," legt hij uit. "Daarom kiezen ze voor een lage plek, zodat de kans klein is dat ze echt in de raad komen."

Volgens Van der Kolk hebben lijstduwers wel degelijk invloed, ook al is hun rol vooral symbolisch.
"Dat is namelijk geen tegenstelling, want symboliek heeft invloed. Het is natuurlijk een symbolische daad, maar in de politiek gaat het vaak om symbolen.”

Hoe groot het effect precies is, blijft lastig te meten.
"Dat kun je eigenlijk niet goed onderzoeken. Of het helpt, weet je niet. Maar het zorgt wel voor bekendheid en laat zien wat voor soort mensen steun geven aan de lijst."

Sommige politicologen vinden lijstduwers misleidend. Van der Kolk ziet dat anders.
"Ik denk dat het volstrekt duidelijk is dat iemand die helemaal onderaan de lijst staat, en zeker als het om een bekend persoon gaat, eigenlijk zegt: ik wil niet in de raad", zegt hij.

Volgens hem is er meestal geen sprake van misleiding. "Ze willen vooral laten zien dat ze achter die lijst staan. Dan is het een begrijpelijke keuze om onderaan op diezelfde lijst te staan. Zolang iemand daar open over is, zie ik geen misleiding.”

Toch begrijpt hij de kritiek deels. "Als jij een bepaald percentage van de kiesdelen hebt gehaald, dan word je ook gekozen. Als je dan niet in die raad gaat zitten, kunnen sommige mensen dat als misleiding zien."

Ermelose volkszanger Egbert Dijkhuis is zo’n lijstduwer. Hij zingt vaak in verzorgingstehuizen en is vrijwilliger bij voetbalclub DVS’33 en de Cocky Foundation. 

Vier jaar geleden vroegen ze hem om lijstduwer te worden. “Daar hoefde ik eigenlijk zelf niet lang over na te denken, want als inwoner van Ermelo vind ik het belangrijk dat mensen zich inzetten voor het dorp." 

Hij helpt vooral tijdens de campagne. "Ik probeer zoveel mogelijk mensen op ons te laten stemmen om meer zetels te krijgen. Zelf heb ik er politiek gezien eigenlijk niet veel verstand van, maar ik vind het wel leuk om te doen." 

Hij heeft geen ambitie om in de raad te komen. "Dan ben je drie tot vier avonden per week druk met debatten en alles eromheen, en dat is voor mij niet te combineren, omdat ik ook veel vrijwilligerswerk doe." 

Maar mocht hij toch voldoende voorkeurstemmen krijgen, dan sluit hij een rol in de gemeenteraad niet uit. "Ja, als ze mij daarbij helpen, absoluut. Ik probeer altijd voor mezelf en voor anderen op te komen.” 

Voor SGP Barneveld staat wethouder Bennie Wijnne onderaan de lijst. Opvallend, want eerder gaf hij juist aan te willen stoppen in de gemeentepolitiek om van zijn pensioen te gaan genieten.  

“Als vertrekkend wethouder heeft men mij gevraagd toch op de lijst te willen staan vanwege mijn naamsbekendheid,” legt hij uit. 

Zijn rol in de campagne bleef beperkt en speelde zich voornamelijk achter de schermen af. Zo leverde hij vooral een inhoudelijke bijdrage aan de plannen van de partij. “Ik heb vooral meegedacht over het verkiezingsprogramma.” 

Volgens Wijnne is zijn rol als lijstduwer vooral ondersteunend en symbolisch van aard. “Zie het maar als een ervaren adviseur en een soort ereplaats op de lijst.” 

Dat hij via voorkeurstemmen alsnog in de gemeenteraad terechtkomt, acht hij onwaarschijnlijk. “De SGP heeft geen historie van veel voorkeurstemmen op een kandidaat. Er zijn voldoende beschikbare jongere kandidaten op de lijst van 50 kandidaten, dus het is geen voor de hand liggende optie.” 

Daarbij ligt de drempel om gekozen te worden relatief hoog. “Voor een volle zetel zijn ongeveer 1.000 stemmen nodig. Dus dan kan men beter kiezen voor één van onze eerste tien kandidaten.”